Voorverkoop Italië 2026 - Piemonte: Begeesterend en mysterieus

Binnen de regio Piemonte vinden we de Langhe, een historisch cultuurlandschap. Net als de Bourgogne is de Langhe geen bestuurlijk, maar een cultureel gebied waarvan de grenzen niet strict zijn afgebakend. De Langhe is beroemd om zijn truffels en hazelnoten, maar bovenal omdat enkele van ’s werelds mooiste wijnen, waaronder barolo en barbaresco, hier vandaan komen. Een groot deel van de wijngaardgebieden is UNESCO-werelderfgoed, en het is lastig om niet in clichés van ‘rollende, glooiende heuvels’ te vervallen als we dit landschap omschrijven. De Alpen en hun verkoelende invloed zijn in de Langhe nooit ver weg. Het heuvelachtige landschap zorgt voor een grote variëteit aan microklimaten, en ook de bodemvariatie is groot. In de diverse wijnen van de appellaties Barolo en Barbaresco proeven we dan ook enorme verschillen in terroirexpressie, zowel op dorpsniveau als wijngaardniveau. Afzonderlijke wijngaarden met een duidelijke eigen identiteit worden hier Menzione Geografica Aggiuntiva (MGA) genoemd: aanvullende geografische aanduidingen. Dit zijn de illustere cru’s zoals Asili, Brunate en Prapó. Naast Barolo en Barbaresco worden er in de gemeenten Alba, Dogliani en Asti – dat vlak naast de Langhe ligt – ook prachtige wijnen gemaakt met een heel eigen karakter.

De voornaamste druif van Piemonte is de mysterieuze nebbiolo. Deze druif is hoog in zuren en tanninen, licht van kleur en laat rijpend. Bovendien is hij bijzonder kieskeurig als het gaat om de plek waar hij wordt aangeplant. De plooi van een heuvel of een kleine variatie in bodemsamenstelling kan een totaal ander karakter geven aan de wijn. Als nebbiolo eenmaal een plekje heeft gevonden waar hij vindt dat alles klopt, levert hij begeesterende wijnen op. Nebbiolo is echter niet de enige druif die Piemonte interessant maakt. Barbera en dolcetto zijn minstens even iconisch voor de streek en weerspiegelen de terroirs op een heel eigen manier. En dan zijn er nog de minder bekende rassen als rossese bianco: een vrijwel vergeten witte druif waarvan wereldwijd maar zeven hectare staat aangeplant.

Hoewel Barolo – ook wel ‘de koning van Piemonte’ genoemd – zijn naam ontleent aan een van de dorpen in het gebied, strekt de DOCG zich uit over meerdere gemeenten. Het hart wordt gevormd door Barolo, La Morra, Castiglione Falletto, Serralunga d’Alba en Monforte d’Alba. Samen vormen zij enkele van de meest ideale terroirs voor nebbiolo. Volgens Jancis Robinson is barolo de ‘meest meeslepende en krachtige’ expressie van deze druif. De terroirverschillen beginnen bij de bodem.

De weg van Alba naar Barolo vormt grofweg de scheidslijn tussen twee belangrijke bodemtypen. Rond Barolo en La Morra vinden we kalkrijke mergel, die doorgaans aromatische, elegante wijnen met veel fruit oplevert. Ten oosten daarvan, rond Castiglione Falletto, Monforte d’Alba en Serralunga d’Alba, zijn de bodems ouder en rijker aan zandsteen. Hier zijn de wijnen doorgaans krachtiger en meer gestructureerd. Castiglione Falletto combineert eigenschappen van beide.

De ligging van Barolo aan de voet van de Alpen zorgt voor een landklimaat met warme zomers en koele nachten. De hoogteverschillen en de verkoelende invloed van de bergen zorgen voor grote schommelingen tussen dagen nachttemperaturen. Voor de laat rijpende nebbiolo zijn deze omstandigheden ideaal: de druiven kunnen langzaam rijpen, terwijl de zuren behouden blijven.

Barolo heeft een duidelijke identiteit als het op terroir aankomt, maar binnen iedere gemeente kunnen de bodemsamenstelling, hoogte en ligging verschillen, en ook de hand van de wijnmaker speelt een grote rol in de stijl van de wijn. In Barolo gaan traditie en modernisering hand in hand. In de jaren zestig en zeventig vond er een heuse wijnrevolutie plaats. Tot die tijd waren de wijnen vaak rustiek en streng. Lange extracties en hoge tanninen maakten dat ze jarenlang moesten rijpen voordat ze zich echt begonnen te openen. Een nieuwe generatie producenten leerde in het buitenland dat het ook anders kon. Vooral de Bourgogne was een grote bron van inspiratie, met haar aandacht voor individuele wijngaarden en het karakter van een specifieke plek. Tegelijkertijd kregen deze producenten door nieuwe kennis en technieken meer grip op het wijnmaakproces.

De eerste fase van deze modernisering bracht een heel andere stijl barolo voort. Temperatuurcontrole en kortere extracties maakte het mogelijk om tanninen beter te beheersen en om fruit en sappigheid te behouden. Ook werd het gebruik van kleinere houten vaten, zoals die uit de Bourgogne, populair. In de jaren tachtig en negentig leidde dat bij een deel van de producenten tot krachtige, geconcentreerde wijnen met veel nieuw hout en rijp fruit; een stijl van wijnmaken die goed aansloot bij de internationale smaak van die tijd.

Inmiddels heeft Barolo zich opnieuw uitgevonden. Hedendaagse barolo draait om balans. Producenten zoals Ceretto, Giovanni Manzone en Azienda Agricola Gillardi zoeken naar manieren om de rijpheid van het fruit, de zuren en tanninen van nebbiolo en het gevoel van herkomst met elkaar in evenwicht te brengen. Daarbij spelen latere oogstmomenten, een zachte en korte extractie en het gebruik van grotere houten vaten een belangrijke rol. Bij deze grotere vaten is de invloed van het hout minder nadrukkelijk, terwijl de wijn geleidelijk aan karakter en complexiteit wint. Deze producenten gebruiken technische kennis om hun historische terroirs op de meest verfijnde manier tot uitdrukking te laten komen.

2022 was een warm en droog jaar. Regen eind augustus en begin september kwam precies op tijd om de wijnstokken tijdens de laatste fase van de rijping verlichting te geven. De hitte en droogte zorgden voor kleinere bessen en, afhankelijk van de ligging, 20 tot 40 procent lagere opbrengsten. Nebbiolo bleek gelukkig goed bestand tegen deze omstandigheden. De wijnen van 2022 hebben gul fruit, rijpe tanninen en zachte zuren. Daardoor zijn ze jong al toegankelijk, terwijl de concentratie zorgt dat ze mooi zullen ouderen.

Als Barolo de koning van Piemonte is, dan is Barbaresco zonder meer de koningin. Het idee dat een barbaresco een kleine barolo zou zijn, is al lang achterhaald. Beide wijnen worden gemaakt van nebbiolo en delen een lange geschiedenis en een sterke focus op terroir, maar hun geografische omstandigheden zorgen voor een ander karakter. Barbaresco is doorgaans opener en geparfumeerder, met een zachtere tanninestructuur en meer nadruk op finesse.

De DOCG Barbaresco omvat vier gemeenten: Barbaresco, Neive, Treiso en San Rocco Seno d’Elvio. De wijngaarden liggen gemiddeld lager dan die van Barolo en zijn iets warmer, waardoor nebbiolo hier wat eerder rijpt. De bodem is over het algemeen homogener dan in Barolo en bestaat vooral uit kalkrijke mergel en zand, wat bijdraagt aan het elegante en aromatische karakter van de wijnen. De combinatie van rijpere druiven en een zachtere tanninestructuur verklaart mede waarom een barbaresco wettelijk minder lang hoeft te rijpen dan een barolo: minimaal 26 maanden, waarvan negen maanden op hout, tegenover 38 maanden voor barolo, waarvan 18 maanden op hout. 

Net als in Barolo zijn individuele wijngaarden officieel afgebakend en heeft de moderne wijnbouw ook hier een ontwikkeling gemaakt richting precisie en terroirexpressie. Ceretto behoort tot de pioniers van deze moderne wijnbouw. Met hun verschillende cru’s laten zij mooi zien hoe groot de verschillen binnen Barbaresco kunnen zijn.

2023 was een veeleisend jaar. Na een nat voorjaar en warme, droge zomer profiteerde nebbiolo van koelere omstandigheden aan het einde van het seizoen. De rendementen lagen door hagel en droogtestress 30 procent onder het gemiddelde. Goede producenten werden beloond voor zorgvuldig werk in de wijngaard: de beste barbaresco’s van 2023 zijn over het algemeen elegant en fruitgedreven, met expressieve aroma’s, verfijnde tanninen en mooie zuren. Ceretto oogstte tussen 4 en 6 oktober en wist hun stijl, waarin de focus ligt op finesse en precisie, op indrukwekkende wijze gestalte te geven.

De stad Alba ligt aan de rivier Tanaro, precies tussen de Langhe en Roero, en vormt daarmee een natuurlijk middelpunt van het omliggende wijngebied. Dit is het gastronomische hart van de Langhe, beroemd om zijn rode wijn en witte truffels. De bodems rond Alba zijn gevarieerd, maar bestaan veelal uit kalkrijke klei, mergel en zand. De wijnen hier zijn over het algemeen lichter en minder geconcentreerd dan die uit Barolo en Barbaresco. De combinatie van de lagere ligging, de minder uitgesproken terroirs en de verschillende druivenrassen levert wijnen op die vaak meer nadruk leggen op frisheid, fruit en elegantie dan op kracht en structuur. Nebbiolo levert hier desalniettemin wijnen met tanninen, zuren en aromatische finesse, maar domeinen als Ceretto zoeken daarbij meer naar toegankelijkheid en direct drinkplezier. Barbera heeft van nature veel zuren en weinig tanninen en levert daardoor levendige, frisse rode wijnen met donker fruit. Toch weet een wijnmaker als Giovanni Manzone ook de onderliggende kracht van barbera op een mooie manier bloot te leggen. Dolcetto is een andere belangrijke druif van de streek: droog, fruitig en zacht van structuur, met een kenmerkende licht bittere afdronk met tonen van amandel. Dit zijn wijnen die smaken naar hun herkomst, en ze sluiten perfect aan bij de lokale gastronomie.

Asti ligt ten oosten van Barolo en is vooral beroemd vanwege de krachtige stijl barbera. De streek maakt deel uit van het heuvelachtige Monferrato, waar barbera zich al eeuwenlang thuisvoelt. Binnen het gebied is Agliano Terme, ten zuiden van de stad Asti, een van de interessantste terroirs. De wijngaarden liggen op warme heuvels met zuidelijke expositie, op kalkrijke mergel, klei en op sommige plekken lagen gips in de bodem. Deze bodems houden voldoende water vast, terwijl de kalk voor spanning en frisheid in de wijn zorgt. Het warmere klimaat en de zuidelijke ligging geven de barbera hier meer rijpheid en concentratie dan in Alba, waardoor de wijnen voller, rijker en ronder kunnen zijn, zonder hun kenmerkende frisse zuren te verliezen. In 2023 levert Villa Terlina ondanks de uitdagingen van droogte en warmte weer wijnen in hun typische stijl: veel concentratie, kleur en aromatische diepgang.

Langhe DOC is de brede herkomstbenaming voor een groot deel van de Langhe en Roero. Waar Barolo, Barbaresco en andere appellaties strikte eisen stellen aan druif, ligging en wijnstijl, biedt Langhe DOC meer ruimte. Daardoor vinden we hier zowel klassieke druiven als minder bekende autochtone rassen en wijnen die bewust buiten de traditionele kaders treden. De witte rossese bianco is zo’n rariteit: van deze zeer zeldzame druif staat slechts zeven hectare aangeplant. Te weinig om er een eigen appellatie voor te hebben, genoeg voor Manzone om er een zeer interessante wijn van te maken. Gillardi’s iconische Harys – syrah achterstevoren – laat zien hoeveel vrijheid Langhe DOC biedt: dit is de enige herkomstbenaming in de regio die wijnen op basis van 100% syrah toestaat.

Ten zuiden van Barolo ligt Dogliani, een hoger en koeler deel van de Langhe waar dolcetto zijn mooiste vorm vindt. De wijngaarden liggen op 250 tot 700 meter hoogte, dicht bij de Apennijnen en de Maritieme Alpen, waar koele bergwinden voor ventilatie en verkoeling zorgen. De bodems hier zijn overwegend kalkrijk, met afwisselend lagen van zand, leem en klei. Dit zijn ideale omstandigheden voor dolcetto: de druif behoudt zijn fruit en zijn aromatische karakter, terwijl de wijnen een verrassende structuur en complexiteit hebben. De Cursalet Dolcetto van Gillardi laat dat mooi zien: sappig en donker fruit wordt hier gecombineerd met de diepgang van het terroir van Dogliani.