Voorverkoop Italië 2026 - Toscane: De meest adelijke wijnen van Italië

Hoewel het economische zwaartepunt van Italië tegenwoordig in het noorden ligt, rond Milaan, en de politieke macht zich in Rome concentreert, blijft Toscane voor velen het culturele hart van het land. Alleen hier kon de Renaissance opbloeien, aangedreven door de rijkdom van adellijke families in welvarende stadstaten als Florence en Siena. Al lang voordat er sprake was van een systeem van beschermde herkomstgebieden, zoals de DOC/DOCG classificaties die we tegenwoordig kennen, hadden Toscaanse wijnen wereldwijd een grote reputatie. En veel van die historische wijngebieden, denk aan Chianti, Montalcino en Montepulciano, behoren ook tegenwoordig nog tot de absolute top van Italië.

Tijdens de middeleeuwen beheerde de adel een groot deel van het Toscaanse platteland, waar wijnbouw van oudsher een van de belangrijke inkomstenbronnen vormde. Dit gebeurde volgens het systeem van mezzadria, waarbij pachters de helft (mezza) van hun oogst moesten afstaan aan de eigenaren van het land. Toen dit systeem in de jaren ’70 geleidelijk verdween, vertrokken veel boeren naar de steden.  Op de akkers – ook degenen die wellicht niet het beste terroir voor druiven hadden – werden door de landeigenaren massaal extra wijnstokken met hoge opbrengsten aangeplant, wat de kwaliteit van de wijn begrijpelijkerwijs niet altijd ten goede kwam. Gelukkig heeft de wijnbouw in Toscane sindsdien een grote kwaliteitsimpuls doorgemaakt, waarbij de focus is verschoven van hoge opbrengsten naar terroirexpressie, lagere rendementen en een zorgvuldiger wijngaardbeheer. Herkomstgebieden werden duidelijk afgebakend (denk bijvoorbeeld aan Chianti) en de regels en voorschriften voor het wijnmaken werden vastgelegd in wetgeving. Dit tezamen maakt dat de Toscaanse wijnen vandaag de dag nog altijd, en in sommige gevallen wéér, tot de meest interessante van Italië behoren.

Al in de Middeleeuwen waren de wijnen van Montepulciano geliefd bij de adel, waardoor de wijn nog altijd de toevoeging nobile draagt. Toen de DOCG-classificatie in Italië werd ingevoerd, behoorde Vino Nobile samen met Brunello di Montalcino, Barolo en Barbaresco dan ook tot de eerste vier erkende gebieden. De wijngaarden liggen op de heuvels rondom het stadje, op zo’n 250-600 meter boven zeeniveau. De bodem bestaat er uit een mix van zand, zandsteen, klei en kalkrijke afzettingen. Vino nobile is altijd rood en moet voor minimaal 70% uit de lokale sangiovesekloon prugnolo gentile bestaan. Waar in het verleden de resterende 30% werd aangevuld met rassen als cabernet of merlot, worden hiervoor steeds vaker regionale rassen als canaiolo, mammolo of colorino gebruikt. Montepulciano’s meest gerenommeerde producenten, waaronder ons eigen Avignonesi, kiezen er zelfs voor om met 100% prugnolo gentile te werken om zo het terroir zo puur mogelijk te kunnen vangen in de wijn. Vino nobile heeft een minimale rijpingstijd van 24 maanden, deels op hout. Ook hier kiezen topproducenten als Avignonesi ervoor om het fruit en de mineraliteit in de wijn zo min mogelijk te overschaduwen. Ze voeden de wijn op in grote foeders van Slavonisch eiken in plaats van de kleinere barriques die enkele decennia geleden in zwang waren.

Het Chianti Classico DOCG gebied beslaat het historische kerngebied van Chianti, tussen Florence en Siena. Wijnmakers moeten zich hier aan strengere regels houden dan hun collega’s in Chianti DOCG, dat een veel omvangrijker gebied in Toscane omvat. Chianti Classico kreeg zijn eigen DOCG status in 1984, waarmee officieel werd erkend dat de wijnen complexer en gestructureerder zijn dan de ‘gewone’ chianti’s en doorgaans dan ook een uitstekend bewaarpotentieel hebben. Dat verschil in kwaliteit heeft uiteraard alles te maken met het verschil in terroir. Het Chianti Classico gebied is heuvelachtig met de wijngaarden tussen 250 en 600 meter, afgewisseld door eikenbossen en olijfboomgaarden. De bodems bestaan hier voornamelijk uit galestro en albarese. Galestro is een brokkelige, steenachtige bodemsoort, rijk aan klei en kalksteen. Wijnen van galestrobodems hebben een typerende mineraliteit. Albarese is compacter en rijk aan klei. Beide bodems hebben een uitstekende drainage, wat de sangiovese-stokken dwingt diep in de bodem te wortelen om aan genoeg voedingsstoffen te komen. Dit zorgt voor verfijnde tanninen en complexiteit in de wijn. Daarnaast heeft het Classico gebied een continentaal klimaat met grote verschillen tussen dag- en nachttemperatuur, waardoor frisheid en zuurgraad behouden blijven in de druiven. De meeste producenten maken hun classico van 100% sangiovese, hoewel de wijn voor 20% uit andere rassen mag bestaan. Chianti Classico rijpt minimaal 12 maanden, de riserva variant minimaal 24 en de categorie gran selezione moet minimaal 30 maanden rijpen voordat ze op de markt mogen worden gebracht. Gran selezione mag daarnaast alleen worden gemaakt van druiven van eigen wijngaarden van het domein.

De beroemde Brunello di Montalcino (DOCG) en Rosso di Montalcino (DOC) wijnen komen van wijngaarden rondom het stadje Montalcino, iets ten zuiden van Siena. De heuvels zijn hier glooiender en kaler dan in het Chianti Classico gebied. Het klimaat is hier mediterraan met milde winters en hete, droge zomers. Belangrijk voor de kwaliteit van de wijn, is dat de wijngaarden profiteren van een verkoelende bries vanuit de Tyrreense Zee, wat zorgt voor een geleidelijke rijping van de druiven. Dit geldt vooral voor de wijngaarden met een zuidelijke en westelijke expositie. Net als in Chianti Classico vinden we hier galestro- en albaresebodems, die goed water doorlatend zijn. Dé druif van Montalcino is de brunello (bruintje), de plaatselijke variant van sangiovese. Zowel de brunello als de rosso bestaan altijd voor 100% uit sangiovese, waarbij de rosso di montalcino een kortere rijpingstijd heeft en gemaakt is om eerder van te genieten. Waar een brunello pas na vijf jaar op de markt komt (zes voor een riserva), kan een rosso al na een jaar verkocht worden. Veel topproducenten, zoals Castiglion del Bosco, kiezen voor de traditionele manier van rijping – in grote eikenhouten vaten (botti) – om de typiciteit van het terroir en de sangiovese zo puur mogelijk te vangen.